در سیستمهای ارتینگ، ایجاد یک اتصال ایمن، منظم و قابل اطمینان بین هادیهای ارت از اهمیت بالایی برخوردار است. برای این منظور از تجهیزات مختلفی استفاده میشود که یکی از کاربردیترین آنها چند راهی برق ارت است.در این مقاله با مفهوم چند راهی برق ارت، نحوه عملکرد، کاربردها، انواع و نکات مهم هنگام انتخاب و استفاده از آن آشنا خواهیم شد
چندراهی برق ارتدار یکی از تجهیزات پرکاربرد در خانهها، دفاتر کار و کارگاههای صنعتی است که وظیفه اصلی آن، تأمین چند پریز مستقل از یک منبع تغذیه واحد به همراه اتصال ایمن به سیستم ارت ساختمان است. برخلاف چندراهیهای معمولی که تنها سه سیم فاز، نول و گاهی هیچ ارتباطی با زمین ندارند، چندراهی برق ارتدار دارای یک پین یا ترمینال اضافه برای اتصال به سیم ارت است. این سیم اضافی مسیر ایمنی برای هدایت جریان نشتی به زمین فراهم میکند و از بروز برقگرفتگی و آسیب به تجهیزات الکترونیکی جلوگیری میکند.
در ساختار داخلی هر چندراهی برق ارتدار، سه سیم اصلی وجود دارد: سیم فاز که جریان برق را از پریز دیواری به دستگاهها منتقل میکند، سیم نول که مسیر برگشت جریان را کامل میکند و سیم ارت که در شرایط عادی هیچ جریانی از آن عبور نمیکند اما در صورت بروز نشتی برق از بدنه فلزی دستگاه، این جریان را به زمین هدایت میکند. همین ویژگی است که چندراهی برق ارتدار را از نمونههای معمولی متمایز میکند و استفاده از آن را برای بسیاری از وسایل خانگی و اداری ضروری میسازد.
در نگاه اول، چندراهی برق ارتدار و چندراهی ساده شباهت زیادی به هم دارند؛ هر دو چند پریز خروجی دارند و به یک پریز دیواری متصل میشوند. اما تفاوت اصلی در وجود پین ارت و اتصال آن به سیستم زمین ساختمان است. در چندراهی معمولی، در صورت آسیب دیدن عایق داخلی یک دستگاه و تماس سیم فاز با بدنه فلزی، بدنه دستگاه برقدار میشود و لمس آن میتواند خطرناک باشد. اما در چندراهی برق ارتدار، این جریان نشتی از مسیر سیم ارت به زمین هدایت میشود و معمولاً فیوز محافظ یا کلید حفاظتی مدار را قطع میکند، پیش از آنکه خطری متوجه کاربر شود.
به همین دلیل، در استانداردهای ایمنی برق بسیاری از کشورها، استفاده از چندراهی برق ارتدار برای دستگاههایی با بدنه فلزی یا مصرف بالا الزامی یا حداقل بهشدت توصیه شده است. این موضوع بهویژه در محیطهایی که رطوبت بالاست، مانند آشپزخانه و سرویس بهداشتی، اهمیت بیشتری پیدا میکند.
مهمترین جزء متمایزکننده چندراهی برق ارتدار، پین سوم در دوشاخه و پریزهای آن است. این پین باید دقیقاً با پین ارت پریز دیواری منطبق شود تا مسیر اتصال زمین بهدرستی برقرار شود. در صورتی که پریز دیواری ساختمان فاقد ارت باشد، حتی بهترین چندراهی برق ارتدار هم عملاً نمیتواند وظیفه محافظتی خود را انجام دهد.
اغلب مدلهای باکیفیت چندراهی برق ارتدار مجهز به فیوز حرارتی یا کلید قطعکننده اضافه بار هستند. این قطعه در صورت عبور جریان بیش از حد مجاز از مدار، بهصورت خودکار برق را قطع میکند و از آسیب دیدن سیمکشی و دستگاههای متصل جلوگیری میکند.
جنس بدنه و کیفیت عایقبندی نیز نقش مستقیمی در ایمنی چندراهی برق ارتدار دارد. بدنههای ساختهشده از مواد پلیمری ضدحریق در برابر افزایش دمای ناگهانی مقاومتر هستند و احتمال آتشسوزی را کاهش میدهند.
ارتینگ یا اتصال زمین، یکی از پایهایترین اصول ایمنی در تأسیسات برقی است. وقتی دستگاهی مانند یخچال، ماشین لباسشویی، مایکروویو یا کامپیوتر به چندراهی برق ارتدار متصل باشد، در صورت هر گونه نشتی جریان از داخل دستگاه به بدنه فلزی آن، این جریان بلافاصله از مسیر سیم ارت به زمین منتقل میشود، نه از بدن کاربری که احتمالاً بدنه دستگاه را لمس کرده است. بدون این مسیر جایگزین، جریان نشتی میتواند از طریق بدن انسان به زمین برسد که پیامد آن میتواند برقگرفتگی جدی یا حتی مرگ باشد.
علاوه بر ایمنی جانی، اتصال ارت مناسب در چندراهی برق ارتدار به کاهش نویز الکتریکی و پایداری عملکرد دستگاههای حساس الکترونیکی نیز کمک میکند. بسیاری از تجهیزات صوتی و تصویری، رایانهها و سرورها برای عملکرد بهینه به یک ارت تمیز و پایدار نیاز دارند و نبود آن میتواند باعث نویز، افت کیفیت سیگنال یا حتی آسیب تدریجی به قطعات الکترونیکی شود.
چندراهی برق ارتدار در طیف وسیعی از محیطها کاربرد دارد. در خانه، این نوع چندراهی معمولاً برای اتصال لوازم خانگی بزرگ مانند یخچال، فریزر، ماشین لباسشویی، ماشین ظرفشویی و اجاق برقی توصیه میشود؛ چراکه این دستگاهها معمولاً بدنه فلزی دارند و مصرف برق بالایی نیز دارند. در آشپزخانه و حمام که رطوبت بالاست، استفاده از چندراهی برق ارتدار به همراه کلید محافظ جان (RCD) یک الزام ایمنی محسوب میشود.
در دفاتر کار، چندراهی برق ارتدار برای تغذیه رایانهها، پرینترها، مانیتورها و سرورهای کوچک استفاده میشود. اتصال ارت مناسب در این محیطها نهتنها ایمنی کارکنان را تضمین میکند بلکه از آسیب دیدن دادهها و سختافزارهای گرانقیمت در اثر نوسانات برق نیز جلوگیری میکند.
در کارگاهها، جایی که از ابزارهای برقی با موتور و بدنه فلزی مانند دریل، فرز و اره برقی استفاده میشود، چندراهی برق ارتدار نقش حیاتی در پیشگیری از حوادث برقگرفتگی دارد. بسیاری از استانداردهای ایمنی محیط کار، استفاده از تجهیزات ارتدار را برای این نوع ابزارها الزامی کردهاند.
برای انتخاب یک چندراهی برق ارتدار مناسب، چند فاکتور کلیدی باید مورد توجه قرار گیرد:
پیش از خرید، باید مجموع توان دستگاههایی که قرار است همزمان به چندراهی متصل شوند محاسبه شود. چندراهی برق ارتدار باید ظرفیت آمپری کافی برای تحمل این بار داشته باشد تا از گرم شدن بیش از حد سیمها و کانکتورها جلوگیری شود.
خرید چندراهی برق ارتدار از برندهای معتبر و دارای استانداردهای ملی یا بینالمللی، تضمین بیشتری برای کیفیت عایقبندی، دوام قطعات داخلی و عملکرد صحیح مسیر ارت فراهم میکند. محصولات فاقد استاندارد ممکن است پین ارت داشته باشند اما این پین بهدرستی به مدار داخلی متصل نباشد.
بسته به تعداد دستگاههایی که باید تغذیه شوند و فاصله آنها از پریز دیواری، باید مدل مناسبی از نظر تعداد خروجی و طول سیم انتخاب شود. استفاده از سیم رابط بیش از حد بلند یا فشردهشده میتواند باعث افت ولتاژ و گرم شدن سیم شود.
بسیاری از مدلهای بهروز چندراهی برق ارتدار دارای کلید روشن و خاموش با چراغ نشانگر هستند که هم امکان قطع سریع برق را فراهم میکنند و هم وضعیت اتصال به برق را به کاربر نشان میدهند.
حتی بهترین چندراهی برق ارتدار نیز در صورت استفاده نادرست میتواند خطرساز شود. از اتصال چند چندراهی به یکدیگر بهصورت زنجیرهای خودداری کنید، زیرا این کار میتواند بار مدار را از ظرفیت مجاز فراتر ببرد. همچنین چندراهی را در فضای باز یا مرطوب بدون درپوش محافظ قرار ندهید و بهطور دورهای سیمها و بدنه آن را از نظر آسیب فیزیکی، ترکخوردگی یا سوختگی بررسی کنید.
در صورتی که پریز دیواری منزل یا محل کار شما فاقد سیم ارت است، بهتر است پیش از خرید و استفاده از چندراهی برق ارتدار، نسبت به ارتینگ استاندارد ساختمان اقدام کنید؛ در غیر این صورت وجود پین ارت روی چندراهی صرفاً یک ظاهر ایمنی خواهد بود و عملکرد واقعی محافظتی نخواهد داشت.
گاهی کاربران چندراهی برق ارتدار و محافظ برق را با هم اشتباه میگیرند، در حالی که این دو وظایف متفاوتی دارند. چندراهی ارتدار مسیر ایمن تخلیه جریان نشتی به زمین را فراهم میکند، اما محافظ برق در برابر نوسانات ولتاژ، اضافهولتاژ ناگهانی و قطع و وصلهای مکرر برق از دستگاههای حساس محافظت میکند. برای محافظت کامل، بسیاری از کارشناسان توصیه میکنند از ترکیب هر دو استفاده شود؛ بهویژه برای دستگاههایی که هم بدنه فلزی دارند و هم نسبت به نوسانات برق حساس هستند.
برای مثال، اگر بخواهید تأخیر در اتصال مجدد برق پس از قطعی را نیز مدیریت کنید، میتوانید مطلب محافظ برق با تأخیر چیست و چه کاربردی دارد؟ را مطالعه کنید تا با نحوه عملکرد این نوع محافظها بیشتر آشنا شوید.
چندراهی برق ارتدار یکی از سادهترین اما مؤثرترین راهها برای افزایش ایمنی برقی در خانه، محل کار و کارگاه است. با فراهم کردن مسیری امن برای تخلیه جریان نشتی به زمین، این تجهیز از بروز برقگرفتگی و آسیب به دستگاههای حساس جلوگیری میکند. برای بهرهمندی کامل از مزایای چندراهی برق ارتدار، باید هم ساختمان دارای سیستم ارت استاندارد باشد و هم محصول انتخابی از نظر آمپراژ، استاندارد ساخت و کیفیت قطعات داخلی مناسب باشد. رعایت نکات ایمنی در نگهداری و استفاده روزمره نیز نقش مهمی در طول عمر و عملکرد صحیح این تجهیز دارد.
برای ثبت سفارش، لطفاً به این شماره پیام بدید.
